مقدمه

جاسوسى اصولا به منظور شناسایى دشمن انجام مى شود و اخبار مربوط به دشمن که به وسیله جاسوسان حرفه اى جمع آورى مى شود،به اطلاعات سرى مرسوم است. به بیان دیگر جمع آورى اطلاعات پنهانى با استفاده از ترفند و فریب را جاسوسى گویند. جاسوسى قدیمى ترین شیوه جمع آورى اطلاعات سرى است. جاسوسى از همان ابتداى تاریخ ثبت شده بشر، بخشى از امور سیاسى و نظامى بوده اما سیستم مدرن جاسوسى در جریان جنگ جهانى دوم (1945-1939) و دوره پس از آن معروف به جنگ سرد (1991-1945) شکل گرفت. در جریان جنگ جهانى دوم، جاسوسى توسط کشورهایى که مستقیما با یکدیگر در حال نبرد بودند یعنى بریتانیا، فرانسه، روسیه و ایالات متحده آمریکا از یک طرف و آلمان ژاپن و ایتالیا از طرف دیگر به کار گرفته مى شد. در دوره جنگ سرد، جاسوسى توسط دو ابر قدرت یعنى ایالات متحده امریکا و اتحاد شوروى استفاده مى شد. این دو ابر قدرت هرگز وارد جنگ فیزیکى و عینى یا جنگ «گرم» با یکدیگر نشدند، بلکه قریب به نیم قرن، آنها به جنگ روانى با یکدیگر ادامه دادند و در این میان جاسوسان هر دو طرف مشغول فعالیت بودند و این دو ابر قدرت پیوسته یکدیگر را به جاسوسى مدرن براى دست اندازى بر جهان متهم مى کردند. یکى از نتایج این جنگ «گرم» و «سرد» که بیش از شصت سال به طول انجامید، پیدایش یک سیستم مدرن و کاملا پیشرفته جاسوسى، شامل سازمان هاى سرى در سراسر جهان است. بریتانیا، فرانسه، اسرائیل، روسیه از جمله کشورهایى هستند که داراى گسترده ترین جامعه ها و تشکیلات اطلاعاتى مى باشند، اما ایالات متحده آمریکا فعلا داراى بزرگ ترین و گسترده ترین سازمان و تشکیلات اطلاعاتى و جاسوسى است.

ابزارهاى جامعه اطلاعاتى

جامعه اطلاعاتى ایالات متحده آمریکا از 13 سازمان جاسوسى جداگانه فدرال تشکیل شده که معروف ترین آنها عبارتند از :مرکز تحقیقات فدرال (اف. بى.آى.) ، سازمان امنیت ملى ( ان. اس. آ.) و سازمان اطلاعات مرکزى(سیا).

- ستاد اف. بى. آى. در واشنگتن. دى. سى. قرار دارد و مسئول شناسایى و مقابله با فعالیت هاى جاسوسى خارجى در داخل ایالات متحده آمریکا است.اهمیت این سازمان به حدى بالاست که عوامل اف. بى. آى. توانستند در نهایت جاسوس بودن استانیسلاو گوسف را کشف و او را دستگیر کردند. در ژانویه سال 2001، اف. بى. آى. حدود 11400 عامل ویژه و 16000 پرسنل پشتیبانى استخدام کرد. بودجه این سازمان براى سال مالى 2001، مبلغ 3/57 میلیارد دلار بود.

- سازمان امنیت ملى که مقر اصلى آن در فورت مید واقع در مریلند است، خود را سازمان رمز شناسى کشور مى داند و فعالیت هاى کاملا ویژه و تخصصى هماهنگ سازى و جهت دهى براى حفاظت از سیستم هاى اطلاعاتى آمریکا را انجام مى دهد و اخبار اطلاعات خارجى را تهیه و تولید مى کند. به عبارت دیگر، سازمان امنیت ملى داراى دو مأموریت اصلى است. اول اینکه ترتیبى دهد که اطلاعات سرى آمریکا همچنان پنهان بماند، دوم اینکه اطلاعات خارجى سرى را که به وسیله دستگاه هاى الکترو مغناطیسى مثل تلفن و رایانه ارسال مى شود، جمع آورى کند و چون بیشتر اطلاعات خارجى به صورت رمز گذارى شده مخابره مى شود، لذا سازمان امنیت ملى، مسئولیت رمز گشایى ( کد شکنى) از این اطلاعات و نیز رمز گذارى( کد سازى) اطلاعات سرى آمریکا را هم به عهده دارد. سازمان امنیت ملى، سرى ترین سازمان در جامعه اطلاعاتى آمریکاست و به حدى سرى است که خودى ها مى گویند باید حروف رمزى به معنى " چنین سازمانى وجود ندارد" یا " هرگز هیچ چیزى نگو» ابداع شود. تعداد کارکنان سازمان امنیت ملى یک راز ملى است، اما کارشناسان امنیتى تخمین مى زنند که این سازمان حدود 100 هزار نفر پرسنل در سطح جهان در استخدام دارد. بودجه سازمان امنیت ملى کاملا محرمانه نگهدارى مى شود.

- سیا، سازمان سرى مسئول انجام عملیات جاسوسى در خارج از مرزهاى آمریکاست. کارشناسان امنیتى تخمین مى زنند که سازمان سیا حدود20 هزار نفر در سطح جهان پرسنل دارد و بودجه عملیات آن حدود 30 میلیارد دلار در سال است.

افسران اطلاعاتى: فعالیت جاسوسى سیا مثل یک فعالیت تجارى اما با سیاست ها و مقررات خاص شرکت خود انجام مى شود. افسران اطلاعاتى سیا که به افسران هادى هم موسوم اند، مدیران مسئول عملیات جاسوسى روزمره در کشور متخاصم محسوب مى شوند. وظیفه اصلى آنها جذب ، آموزش و کنترل عوامل مخفى است که بخش اعظم جاسوسى عملى را انجام مى دهند. تمام افسران اطلاعاتى سیا باید شهروندان آمریکایى باشند و اکثر آنها مرد و داراى تجربه نظامى هستند. آنها حداقل یک سال دوره آموزشى را در مراکز آموزشى سیا که به «مزرعه» موسوم هستند و جایگاه اصلى آنها در کمپ پیرى در ویلیامز بورگ ویرجینیا قرار دارد، طى کردند. این افسران جدید اطلاعاتى پس از فارغ التحصیل شدن، به ایستگاه هاى خود بر مى گردند. تعدادى از آنها در ایالات متحده آمریکا مستقر مى شوند و به جذب عوامل سرى که در استخدام سفارتخانه ها یا کنسولگرى هاى خارجى در شهرهاى آمریکا هستند، مى پردازند، اما اکثر افسران اطلاعاتى سیا در کشورهاى متخاصم در آن سوى مرزهاى آمریکا مستقر هستند. جاسوسى در هر جایى که انجام شود، عملى غیر قانونى است. افسران اطلاعاتى سیا در هر جایى که در بیرون از مرزها مستقر باشند، در واقع مشغول انجام عملیات غیر قانونى هستند. در واقع آن ها پنهانى و با پوشش عمل کنند. به همین دلیل است که اکثر افسران با یک پوشش یا هویت رسمى به عنوان کارمند دولت آمریکا عمل مى نمایند که به این وسیله، دلیل قانونى براى زندگى و کار در کشور متخاصم دارند. اکثر پوشش هاى رسمى، سمت هایى در سفارت یا کنسولگرى آمریکا است. این پوشش رسمى همچنین مصونیت دیپلماتیک براى این افسران به وجود مى آورد که چنانچه در حین فعالیت جاسوسى کشف و شناسایى شوند، از مجازات مصون خواهند بود. داشتن مصونیت دیپلماتیک سبب مى شود که افسرى که به اتهام جاسوسى دستگیر شده، زندانى نشود. در عوض، این افسر به عنوان عنصر نا مطلوب به کشور متبوع عودت داده مى شود. عنصر نا مطلوب به این معنا ست که دیگر در کشور میزبان، جایى براى او وجود نخواهد داشت. ایالات متحده آمریکا همین کار را در مورد افسران اطلاعاتى کشورهاى دیگر که در داخل مرزهاى آمریکا به جاسوسى پردازند، انجام مى دهد. بعضى افسران اطلاعاتى با یک پوشش غیر رسمى فعالیت مى کنند. این افسران خطر دایمى دستگیر و مجازات شدن را در پیش دارند، زیرا یک پوشش دایمى، مصونیت دیپلماتیک براى آنها ایجاد نمى کند. اکثر افسران داراى پوشش غیر رسمى به عنوان تاجر خصوصى اهل آمریکا فعالیت مى کنند که این امر احتمال روبرو شدن آنها با عوامل اطلاعاتى را در جامعه تجارى کشور متخاصم به شدت افزایش مى دهد. مسئولیت اصلى یک افسر اطلاعاتى، یافتن عوامل بالقوه و جذب و استخدام آنها به عنوان جاسوس است. جذب یک عامل اطلاعاتى، کارى وقت گیر است و به شکیبایى و مهارت هاى شخصى فوق العاده اى احتیاج دارد. چنین کارى به مهارت هاى شکار گرى هم احتیاج دارد. بعد از آشنا شدن با یک عامل اطلاعاتى بالقوه، افسر مورد نظر باید براى دوست شدن با چنین شخصى به سختى تلاش کند و سعى کند آنچه را این شخص دوست دارد و دوست ندارد، ضعف ها و نقاط قوت و مشکلات و نیازهاى او را با دقت کشف و شناسایى کند. این افسر همچنین باید اعتماد این شخص را به خود جلب کند و در حال انجام این کارها باید پیوسته یک بازى موش و گربه انجام دهد و بداند که دقیقا چه موقع و چگونه مقاصد وافعى خود را به این شکار بفهماند و در عین حال او را بیمناک و مشکوک نکند. تمام این کارها هفته ها، ماه ها و حتى سالها وقت احتیاج دارد. خلاصه این که افسر در نهایت باید پنهان کارى را کنار بگذارد و علنا به این عامل اطلاعاتى پیشنهاد کند که از وفادارى خود به سازمان اطلاعاتى متبوع صرفنظر کرده، به جاسوسى براى ایالات متحده آمریکا بپردازد.

عوامل سرى: عوامل سرى سیا رسما توسط سیا استخدام نمى شوند، بلکه سیا پول به آنها مى پردازد تا اسرارى درباره ارتش، اقتصاد و دولت متبوع خود جمع آورى و این اسرار را به افسران سیا که آنها را جذب کرده اند، گزارش کنند. چون عوامل سرى در واقع خودى هستند یعنى شهروندان کشور میزبان هستند لذا از موقعیت بسیار خوبى براى جمع آورى اطلاعات سرى نسبت به افسران اطلاعاتى برخوردارند.آنها در عین حال در یک موقعیت خطرناک هم قرار دارند. عوامل سرى باید بدون داشتن مصونیت دیپلماتیک فعالیت کنند و با جاسوسى براى دشمن، به کشور خود خیانت کنند. آنها که به خیانتکار و مزدور معروف هستند، چنانچه کشف و شناسایى شوند، با نهایت خشونت با آنها برخورد مى شود و بعضى از آنها اعدام مى شوند. بیشتر عوامل سرى، کارکنان عالى رتبه دولت کشور متخاصم هستند. بعضى از آنها افسران اطلاعاتى کشورمتخاصم هستند.آنها طبق وظیفه خود دلیل موجه دارند با مقامات دولت خود و دیگر منابع بالقوه اطلاعاتى، ملاقات و معاشرت داشته باشند. بعضى دیگر از عوامل سرى، کارکنان دون پایه دولتى مثل راننده، منشى، دربان و دیده بان و شبگرد هستند این جاسوسان دون پایه، این مزیت را دارند که نسبتا نادیدنى و غیر قابل شناسایى هستند و احتمال شناسایى آنها به اتهام جاسوسى نسبت به همتاهاى بلند پایه خود به اتهام جاسوسى کمتر است. مسأله استفاده از فشار هم در جاسوسى مطرح است. افسران اطلاعاتى سعى دارند عواملى را جذب کنند که مایل به فروختن اخبار سرى به آنها باشند. جاسوس هایى که خودشان مایل به این کار باشند، وفادارتر از جاسوسانى هستند که با زور جذب مى شوند. اما گاهى افسران به استفاده از اعمال فشار هم متوسل مى شوند تا خلاصه جاسوس بالقوه را در تنگنا قرار داده و مایل به همکارى کنند. این فرآیند هنگامى شروع مى شود که یک افسر اطلاعاتى ، نقطه ضعفى در یک عامل جاسوسى بالقوه پیدا مى کند. پات واتسون، رییس سابق اطلاعات اف. بى. آى. مى گفت"وقتى که یک روسى به ایالات متحده آمریکا مى آید، ما بلافاصله سعى مى کنیم او را براى جذب و خریدارى مورد بررسى قرار دهیم. از او هر چیزى بدست آید که نشان دهد که او مشکلى دارد، ما سعى مى کنیم از آن استفاده کنیم." انواع مشکلاتى که براى این دسته از افراد به وجود مى آورند شامل سکس یا پول است که این عاملان بالقوه را در برابر حق السکوت آسیب پذیر مى کند. بعضى از آنها براى عکس بردارى سرى در لحظه دریافت پول از یک افسر اطلاعاتى یا همراه با یک فاحشه تدارک دیده شده اند. آنگاه عکس ها به خود این افراد نشان داده مى شوند و به آنها گفته شود اگر همکارى نکنند، این عکس ها به کارفرمایان و خانواده هاى آنها نشان داده خواهند شد.

اطلاعات فنى : تصاویر جمع آورى شده توسط ماهواره جاسوسى برفراز رودونگ نمونه اى از اطلاعات فنى به شمار مى رود که عبارت از اطلاعات جمع آورى شده با استفاده از آخرین فن آورى به جاى عوامل انسانى است. اهمیت اطلاعات فنى در جریان سال هاى جنگ سرد به شدت افزایش یافت. اتحاد شوروى نهایت تلاش را به کار مى برد تا تمام اخبار و اطلاعات مربوط به خود را از حریف اصلى یعنى ایالات متحده آمریکا مخفى نگه دارد.منابع آشکار سنتى اخبار و اطلاعات مثل روزنامه ها و رادیو و تلویزیون به شدت از سوى دولت کنترل مى شود و هرگونه تحرکات معدود آمریکاییانى که اجازه مى یافتند از اتحاد شوروى دیدن کنند، با دقت زیر نظر گرفته مى شد. آمریکا هم ناچار بود براى دزدیدن اسرار شوروى، راه درازى را طى کند. سیا شبکه گسترده اى از افسران اطلاعاتى و عاملان سرى موسوم به هیومینت تشکیل داده بود و سیا، سازمان امنیت ملى و دیگر اعضاى جامعه اطلاعاتى آمریکا پیوسته دست اندر کار وسایل فنى پیشرفته اى به نام اطلاعات فنى براى جمع آورى اطلاعات از فواصل دورتر بودند.اجزاى اطلاعات فنى شامل ماهواره هاى جاسوسى، هواپیماهاى جاسوسى با سر نشین و بى سرنشین و ایستگاه هاى شنود مستقر در خشکى و دریا است. استفاده از وسایل فنى براى جمع آورى اطلاعات تصویرى، به اطلاعات تصویرى موسوم است از جمله شناسایى هوایى عبارت از جمع آورى اطلاعات تصویرى از هواپیماى جنگى است. بعضى موارد شناسایى هوایى در واقع در جریان جنگ داخلى آمریکا انجام گرفت. در سال 1862، ارتش متحد ژنرال مک للان از بالن هاى پر از هواى داغ براى انجام جاسوسى بر فراز مواضع ارتش کنفدرال در جریان سلسله نبردهاى معروف به محاصره ریچموند استفاده مى کرد. این کار، یک فعالیت بسیار سخت با استفاده از دوربین هاى بزرگ وسنگین بود که در سبدهاى بالن براى گرفتن عکس از مواضع دشمن نصب مى شد. کیفیت این عکس ها بسیار پایین بود.سلک از موفق ترین هواپیماهاى جاسوسى یو- 2 بود. بال هاى عظیم این هواپیما که 103 فوت (30/9 متر)طول داشت و سلکى فوق العاده آنها که فقط 40000 پوند( 18000 کیلو گرم) وزن داشتند، به آنها امکان مى داد تا در ارتفاع بیش از 70000 پایى (21/212 مترى) پرواز کنند.در همان زمان که یو-2 براى انجام مأموریت هاى شناسایى هوایى در اواخر دهه 1950 در حال پرواز بود، ماهواره هاى جاسوسى مجهز به دوربین براى شناسایى فضایى ابداع شد. انجام این کار، به عهده اداره شناسایى ملى (ان.آر. أ.) از سازمان هاى متعلق به وزارت دفاع آمریکاست. ان. آر. أ. مسوءول تحقیق، توسعه، تولید و عملیات روزمره ماهواره هاى جاسوسى است.

سفینه هاى هوانورد: در فاصله نزدیک تر به زمین، نوع جدیدى از هواپیماى جاسوسى براى جمع آورى اطلاعات تصویرى مورد استفاده قرار مى گیرد. سفینه هاى هوانورد بى سر نشین (یو.آ. وى.) که به زنبور هم موسوم اند، هواپیماهاى بدون خلبانى هستند که توسط تکنیسین هاى مستقر بر روى زمین با استفاده ازدستگاهاى کنترل از راه دور هدایت مى شوند. بعضى از سفینه هاى هوانورد بى سرنشین مى توانند هر بار تا مدت 24 ساعت بدون حرکت بر فراز اهداف مورد نظر بمانند و در همان حال جریان پیوسته اى از تصاویر الکترونیکى- چشمى را از طریق تقویت ماهواره اى به زمین ارسال کنند. سفینه هاى هوانورد بى سرنشین داراى دو برترى مشخص بر ماهواره هاى جاسوسى و هواپیماهاى جاسوسى سرنشین دار هستند: تهیه آنها نسبتا ارزان و هرکدام حدود 10 میلیون دلار است و هیچ خطرى هم در بر ندارد.دو سفینه هوانورد بى سرنشین که در حال حاضر مورد استفاده هستند، دارک استار و پریداتور نام دارند. سفینه هاى هوانورد بى سرنشین دیگرى هم اکنون در دست ساخت و آزمایش است. یکى از آنها که عقاب جهان پیما (گلوبال هاوک) نام دارد، براى پرواز در ارتفاعات بیشتر از 60000 پا (18/288 متر) طراحى شده است و مى تواند به مدت بیش از 24 ساعت در هر زمان، بر فراز هدف مورد نظر توقف نماید.

ریز سفینه ها: تعدادى سفینه هوانورد بى سرنشین نیز هم اکنون در دست ساخت است. چنانچه این سفینه هاى هوانورد بى سرنشین بتوانند طبق طراحى خود عمل کنند، مى توانند تجهیزات اطلاعات تصویرى در یک سطح جدید و شگفت انگیز حمل کنند. یکى از این ریز سفینه هاى هوانورد بى سرنشین، روبوفلاى است که توسط یک تیم تحقیقاتى در دانشگاه برکلى کالیفرنیا در دست ساخت است. یک سازمان دولتى به نام داریا ( سازمان پروژه هاى تحقیقاتى پیشرفته دفاعى) 2/5 میلیون دلار بودجه به این پروژه تحقیق اختصاص داده و پیش بینى کرده است که تا سال 2004 آن را تکمیل و راه اندازى کند. طبق طرح ها، روبوفلاى باید داراى جثه و وزن یک مگس باشد، اما بر خلاف مگس، داراى دو جفت بال و تنها یک چشم و یک شاخه حس گر براى ضبط تصاویر الکترونیکى- چشمى است. بدن آن از فولاد ضد زنگ به نازکى کاغذ و بال هاى آن از ماده اى شبیه به پلاستیک به نام مالاریا ساخته خواهد شد. این دستگاه به جاى موتور یا باطرى، به وسیله دستگاه بسیار کوچکى به نام پیزو الکترونیک که از خورشید نیرو مى گیرد، حرکت خواهد کرد. این دستگاه دو جفت بال روبوفلاى را 180 بار در هر ثانیه به ارتعاش در مى آورد. چنانچه روبوفلاى بتواند ساخته و راه اندازى شود، انسان ها یاد مى گیرند که پرواز حشرات را به طور مصنوعى شبیه سازى و تقلید کنند. این روش که از اهداف اصلى ابداع روبوفلاى است، از بیومتریک، یکى از رشته هاى علوم حاصل شده که در آن دانشمندان روى مهندسى کارکردهاى طبیعت، کار و تحقیق مى کنند، آنها کار را با بررسى خود مگس زنده و ترکیب ساختمان بدن و حرکات آن آغازکنند و تمام اجزاى بدن پیشه را تا سلول هاى ذره بینى تشکیل دهنده آن مورد بررسى دقیق قرار مى دهند. آنها امیدوارند در نتیجه این تحقیقات پى ببرند که مگس چگونه پرواز مى کند تا بتوانند پرواز این حشره را با استفاده از قطعات مصنوعى عملا شبیه سازى کنند.

اطلاعات مخابراتى: اطلاعات مخابراتى طبق تعریف سازمان امنیت ملى، عبارت از ارتباطات خارجى توسط کسى غیر از گیرنده مورد نظر. سازمان امنیت ملى مسوءول تفسیر و تحلیل اطلاعات مخابراتى براى شناسایى هر گونه تهدیدهاى بالقوه براى امنیت ملى آمریکاست.اطلاعات مخابراتى هم مانند اطلاعات تصویرى تماما به ماهواره هاى وابسته است. همان ماهواره هاى جاسوسى که تصاویر را تولید مى کند، انتقال بى سیم داده هاى تلفنى و رایانه اى را رهگیرى کرده، آنها را به ایستگاه هاى زمینى براى تحلیل بر روى زمین مخابره مى کنند. به عنوان مثال، دلالان مواد مخدر در کلمبیا و ایالات متحده آمریکا، یک معامله مواد مخدر به وسیله موبایل انجام مى دهند که در همین حال ممکن است طرح هاى آنها شنود شده و براى عوامل جاسوسى مخابراتى ایالات متحده آمریکا فرستاده شود، سپس آنها از این اطلاعات سرى رهگیرى مواد مخدر هنگامى که از کلمبیا وارد آمریکا مى شود، استفاده مى کنند. این شنودها به وسیله انتشار میکروویو امکان پذیر مى شود. مکالمات تلفن موبایل شامل سیگنال هاى رادیویى است که به وسیله ایستگاه هاى میکروویو تقویت و ارسال شوند. این سیگنال هاى رادیویى در امتداد خط مستقیم حرکت مى کنند. اگر زمین مسطح بود. این امواج مى توانستند مستقیما به هر نقطه از زمین ارسال شوند، اما به دلیل کروى بودن زمین، سیگنال هاى رادیویى باید از ایستگاهى به ایستگاه دیگر در روى سطح کروى زمین ارسال شوند. مکالمات تلفنى راه دور ممکن است به ده ها ایستگاه از این نوع براى انتقال مکالمات از یک قاره به شخصى که در قاره دیگر است، احتیاج داشته باشند. هر ایستگاه فقط بخش کوچکى از این سیگنال را که به آن مى رسد، دریافت مى کند و آن را به ایستگاه بعدى ارسال مى کند. بقیه سیگنال یعنى بخش استفاده نشده آن در آسمان پخش مى شود و به فضا مى رود و در آنجا ماهواره ها مى توانند این میکروویو را رهگیرى کنند و آن را به اطلاعات سرى تبدیل کنند.

دستگاه ایکلون:ایکلون یک نام رمزى براى یک شبکه تجسسى جهانى است که توسط سازمان امنیت ملى و شرکاى اطلاعاتى آْن در بریتانیا، استرالیا، کانادا و زلاندنو اجرا مى شود. هدف ایکلون، فراهم کردن دسترسى به تمام ارتباطات الکترونیکى جهان براى کشورهاى شریک است. ایکلون به یک جارو برقى بزرگ تشبیه شده است که بى وقفه کوچک ترین مورد اخبار الکترونیکى جهان را مى بلعد. ایکلون ابر رایانه ها را در حداقل هفت سایت در نقاط مختلف جهان به هم وصل مى کند اطلاعات ارسالى از ماهواره هاى جاسوسى را دریافت، تحلیل و دسته بندى مى کنند. ماهواره ها این اطلاعات را از طریق میکروویو پخش شده در فضا جمع آورى مى کنند. به علاوه، هواپیماهاى نظامى ویژه که به دستگاه هاى جمع آورى ارتباطات الکترونیکى مجهز هستند، پیوسته در هوا پرواز مى کنند و تمام سایت هاى زمینى جهان طورى طراحى شده اند که همین کار را انجام دهند. طبق گزارش ها ایکلون مى تواند در هر نیم ساعت یک میلیون مورد ارتباط را در سراسر جهان رهگیرى و شنود کند.گفته مى شود ایکلون قادر است هر پیام واحد پست الکترونیکى و مکالمه تلفنى در جهان را شنود کند. حجم مکالمات تلفنى ماهواره اى تنها در خاورمیانه به میلیون ها مورد مى رسد. جان گانون معاون سازمان سیا مى گوید انقلاب در فن آورى اطلاعات، دسترسى ما را به منابع افزایش داده و توانایى ما را در ارایه سریع اطلاعات بالا برده است، اما در عین حال کار ما را سخت تر کرده است، زیرا ما دائما به وسیله اطلاعات داراى کیفیت، ارزش و عمق بسیار متفاوت، بمباران مى شویم.

فرآیند اطلاعاتى و جاسوسى

بعد از آنکه اطلاعات جمع آورى شد، کارشناسان اخبار رسیده را تحلیل و ارزشیابى مى کنند و به نتیجه گیرى هایى مى رسند و این نتیجه گیرى ها را به صورت یک محصول اطلاعاتى تکمیل شده به مصرف کنندگان عرضه مى کنند.در جامعه اطلاعاتى ، مصرف کننده به سیاست گذاران کلیدى اطلاق مى شود. اینها شامل رییس جمهور و اعضاى کلیدى کنگره که مسئولیت اداره دولت را به عهده دارند و نیز فرماندهان ارشد کلیدى نظامى هستند.

تحلیل اطلاعات تصویرى: تحلیل گران، گزارش هاى خود را با تمام مطالب جمع آورى شده از تصاویر ماهواره اى، دست نوشته مکالمات تلفنى رهگیرى شده، پیام هاى پست الکترونیکى، گزارش هاى دولت هاى خارجى، گزارش هاى روزنامه ها و منابع دیگر، با هم ترکیب کنند اما قبل از اینکه تحلیل گران اطلاعاتى بتوانند از مطالب خام و اولیه استفاده کنند، بعضى از این مطالب باید تبدیل شود.اولین کاربرد شناخته شده رمزها براى انتقال اطلاعات سرى به وسیله ساکنان اسپارت در قرن پنجم پیش از میلاد در جنگ شان علیه یونانى هاى دیگر انجام گرفت. مردم اسپارت، نوار باریکى از چرم را دور یک چوب بلند داراى قطر مشخص مى پیچیدند، سپس پیام رمزى را امتداد طول این چوب نوشتند. بعد نوار را باز مى کردند و آن را براى حمل، لوله مى کردند. گیرنده پیام، نوار را باز مى کرد و دوباره آن را دور چوب دیگرى که دقیقا داراى همان قطر چوب مبدأ بود، مى پیچاند. دراین موقع بود که حروف وشماره هاى موجود در پیام مرتب مى شدند و معنى پیدا مى کردند. این رمز به اسکایتیل اسپارتى ها معروف شد اما رمز نگارى کلید خصوصى، علم ارسال و دریافت پیام هاى سرى را متحول کرد. با استفاده از رمز نگارى کلید خصوصى، فقط گیرنده به نرم افزار رمز گشایى و کلید رمز گشایى سرى که رمز پیام فرستنده را مى گشاید، دسترسى دارد و معناى این سخن آن است که اگر رایانه و نرم افزار مناسب در اختیار داشته باشد، مى تواند یک رمز واقعا نا گشودنى درست کند. رمز نگارى کلید خصوصى، علاوه بر دشوار کردن کار متخصصان کشف رمز و سازمان هاى انتظامى، کار تحلیل گران اطلاعاتى را مشکل تر کرده است. هرچه پیام هاى سرى تر بیشتر مخفى بماند، تحلیل گران، اطلاعات کمترى براى تحلیل در اختیار خواهند داشت. ذهن یک تحلیل گر اطلاعاتى مدرن، شبیه به ذهن یک دانشمند عمل مى کند. هر دوى آنها از رویه علمى استفاده کرده و فرضیات و نظریاتى را بر پایه بررسى مدون شواهد ارائه مى دهند. همچنان هر دو مى کوشند دید بازى داشته باشند و همواره درجه اى از تردید را نسبت به نتیجه گیرى هاى خود حفظ کنند، آنها را آزمایش کرده و در صورت لزوم آنها را تغییر دهند. تحلیل گران اطلاعاتى طورى آموزش مى بینند که نتیجه گیرى هاى خود را قاطعانه اعلام کنند و در همان حال تردیدهاى خود را هم با همان قاطعیت بیان کنند. آنها باید در مورد نتیجه گیرى هاى خود صداقت داشته باشند، به این معنى که نباید دچار خود خواهى شوند. خود خواهى که دست کم گرفتن دیگران است. به سوئ داورى و خودفریبى منجرشود.

اطلاعات منبع آشکار: اطلاعات جمع آورى شده توسط جاسوس ها (اطلاعات انسانى) و وسایل فنى سرى مثل ماهواره ها و میکروفون هاى جاسوسى(اطلاعات فنى) حدود 20 درصد اطلاعات جمع آورى شده براى گزارش هاى اطلاعاتى را تشکیل مى دهند. 80 درصد باقیمانده، از اطلاعات منبع آشکار اطلاعاتى که در دسترس همگان قرار دارد، تشکیل مى شود.منابع آشکار شامل اخبار جمع آورى شده توسط رسانه ها مثل گزارش هاى روزنامه ها و اخبار رادیو و تلویزیون و مقالات فنى منتشر شده در نشریات و بر روى اینترنت است. این اطلاعات شامل منابع مرجع عمومى مثل نقشه، دفترچه تلفن و برنامه هاى آموزشى و اطلاعات دولتى مثل داده هاى سرشمارى، پیش بینى هاى کشاورزى و سوابق محموله هاى راه آهن مى گردد. اطلاعات منابع آشکار در پیگیرى تحولات متغیر سیاسى در جهان بسیار سودمند است. در دولت یک کشور حریف، چه اتفاقاتى در حال وقوع است. وضعیت سلامت رهبر آن کشور چگونه است؟ سطح مخالفت با این رهبر در آن کشور تا چه حد است؟ آیا طرح هاى دیگرى براى یک جنگ داخلى وجود دارد؟ آیا طرح هایى براى سرنگونى نظامى آن دولت وجود دارد؟ آیا امکان به قتل رساندن رییس جمهورى آن وجود دارد؟ سازمان هاى اطلاعاتى با زیر نظر گرفتن لحظه به لحظه و دقیق منابع آشکار مى توانند به پرسش هایى از این قبیل پاسخ دهند.منابع اطلاعات آشکار، منابع سرى نیست و با دقت هم از آنها محافظت نمى شود. با این حال، این منابع مى توانند اطلاعات ارزشمندى را براى کسى مانند والتر لوى که مى داند چطور از آنها استفاده کند، به دست دهد.

گزارش هاى اطلاعاتى: بعضى از گزارش هاى اطلاعاتى ،خلاصه کوتاهى از رویدادهاى جارى جهان را در ارتباط با امنیّت ملى آمریکا ارایه مى دهند ،بدون اینکه به شرح کامل یک رویداد خاص بپردازند. بعضى دیگر مفصل بوده ،یک حادثه واحد را بطور عمیق مورد بررسى قرارمى دهند. بعضى گزارش هاى اطلاعاتى به رویدادهاى حساس ناگهانى مثل یک حمله تروریستى مى پردازند که ممکن است نیازمند اقدام فورى از جانب تصمیم گیران باشد . بعضى دیگر از این گزارش ها براى در جریان قرار دادن تصمیم گیران نسبت به شرایط مستمر ومعمول جهانى که بر امنیّت ملى تاثیر مى گزارند مثل وضعیت عرضه نفت جهان طراحى شده اند امّا تمام اطلاعات بر اساس معیارهاى مشخصى نوشته مى شوند که درجزوة آموزشى سیا براى تحلیل گران اطلاعاتى بیان شده است. دراینجا تعدادى از این ملاک ها را فهرست وار آورده ، سپس راجع به آنها توضیحات مختصرى ارایه دهیم.

- در گزارش هاى اطلاعاتى باید شناخت ودیدگاه ارایه شود، نه فقط مطالب و اخبار خام.

- فقط بخش کوچکى از اطلاعات خام جمع آورى شده عملا در یک گزارش اطلاعاتى درج مى شود.

- نباید فقط به ظاهر امور توجه شود. اطلاعات در یک گزارش اطلاعاتى باید با دقت تمام وارسى شود.

- یک گزارش اطلاعاتى حاوى چند نکته کلیدى است که هریک از آنها، از مطالب کوچک تر متعددى به دست آمده است.

- در یک گزارش اطلاعاتى به این واقعیت توجه مى شود که ما در جهانى زندگى مى کنیم که درآن،امورهمیشه آن طورکه به نظر مى رسند، نیست.

- گزارش هاى اطلاعاتى از مطالب خامى که ارایه مى شود، فراتررود و به استنباط و داورى مى رسد. گزارش هاى اطلاعاتى، تحولات و رویدادهاى آینده را پیش بینى مى کند.

- یک گزارش اطلاعاتى، یک شرح حال کامل نیست، بلکه تلاشى براى رسیدن به حقیقت امورى است که هرگز نمى توان آنها را به طور کامل دانست یا فهمید.

- بهترین گزارش اطلاعاتى مى تواند ارزیابى دقیقى از وضعیت ظاهرى اموردر لحظه مورد نظر با توجه به ناکامل بودن اطلاعات وتغییر شرایط موجود در آینده، به دست دهد.

گسترش روز افزون فن آورى اطلاعاتى ماهواره هاى جاسوسى، اطلاعات بسیار بیشتر از آنچه که بتوان تحلیل کرد، در اختیار تحلیل گران اطلاعاتى قرار داده است.مصرف کنندگان اطلاعات نیز با چنین معمایى روبه رو هستند. تنها در سال 1994 یعنى فقط ظرف یک سال سازمان سیا حدود 35000 گزارش اطلاعاتى منتشر کرد. جزوة گزارش نویسان اطلاعاتى سیا با اشاره به مصرف کنندة اطلاعات مدرن، اورا «یک خواننده پر مشغله توصیف مى کند که در واقع عجله دارد تا از خواندن باز ایستد». به این دلیل، مصرف کنندگان اطلاعات اکنون گزارش هاى کوتاه و مختصر را بر تحلیل هاى بلند ومفصل ترجیح مى دهند. بارز ترین نمونه این گزارش هاى مختصر، یک گزارش فوق سرى از سوى سیا موسوم به گزارش مختصر روزانه رییس جمهورى (پى.دى.بى.)است.هرروز صبح، رییس جمهورى و 12 نفر از مشاوران نزدیک او این گزارش را دریافت مى کنند.

پى.دى.بى. آنچه را که در محافل داخلى قدرت در کشورهاى مهم جهان اتفاق مى افتد، گزارش مى دهد. این گزارش همیشه به صورت مکتوب است اما بعضى از روساى جمهورى به شکل هاى دیگر هم آن را دریافت کرده اند.

رونالد ریگان پى.دى.بى. را روى نوار ویدیویى تماشا مى کرد.بعضى دیگر ازروساى جمهورى،این گزارش برایشان توسط یک افسر اطلاعاتى خوانده مى شد. گزارش هاى مختصر شفاهى به رییس جمهورى فرصت مى دهد تا مستقیماً به محتویات پى.دى.بى. پاسخ دهد و باز خورد فورى از سوى افسر مزبور دریافت کند.

تحلیل گرانى که اطلاعات جارى و به روز شده مثل پى.دى.بى. ارایه مى دهند ، به «بوچر» (قصاب) موسوم اند. آنها باید کار خود را سریع انجام دهند تا تازه بماند. آنها وقت اضافى ندارند. تحلیل گرانى که گزارش هاى اطلاعاتى بلند مدت ارایه مى دهند «بیکر» (نانوا) نام دارند. آنهاتوانند وقت بیشترى صرف کنند و کار خود را با دقت بیشترى انجام داده، آن را پخته و پالوده کنند تا نتایج مستدل ترى از آن به دست آید.

نانواها مسوءول تهیه گزارش هاى اطلاعاتى بلند مدت موسوم به برآوردهاى اطلاعاتى ملى(ان.آى.اى.) هستند. این گزارش ها به جهت گیرى هاى یک موضوع یا تحول مهم طى چند سال گذشته و پیش بینى جهت گیرى هاى آن در آینده توجه دارد. این گزارش ها عموما بر یک کشور خارجى، یا یک رهبر سیاسى یا مشکل جهانى مثل مقابله با گسترش سلاح هاى هسته اى تأکید مى ورزد.

تهیه برآورد اطلاعات ملى مى تواند از چند ماه تا یک سال و یا بیشتر وقت ببرد. گفته مى شود این برآوردها نمایان گر دیدگاه کل جامعه اطلاعاتى است. برآورد اطلاعات ملى بهترین محصولاتى تلقى شوند که اطلاعات مى تواند ارایه دهد.

به یک نمونه در این مورد توجه کنید:

در 7 دسامبر سال 1941، نیروهاى نظامى در ژاپن به ناوگان آمریکا در اقیانوس آرام که در بندر پرل هاربور در جزیره اواهو درهاوایى و اطراف آن مستقر بود، حمله کردند. آمریکا در آن تاریخ هنوز رسما به جنگ نپیوسته بود و این حمله نیروهاى آمریکایى را کاملا غافلگیر کرد. ایالات متحده آمریکا تلفات سنگینى را متحمل شد، و بخش اعظم ناوگان پاسیفیک منهدم گردید.

در نتیجه حمله غافلگیرانه به پرل هاربور، ایلات متحده آمریکا با تمام قوا علیه آلمان و ژاپن وارد جنگ شد. ژوزف جى، روچفورت، کاپیتان نیروى دریایى مسوءول بخش اطلاعات در پرل هاربور بود. او مى گفت که دلیل اصلى عدم آمادگى نیروهاى آمریکا، ناتوانى آنها در گشودن رمز ژاپنى ها بود. ارتش ژاپن، استفاده از یک رمز جدید را درست 6 روز قبل از این حادثه آغاز کرده بود و رمز شناسان آمریکایى هنوز نتوانسته بودند این رمز را بشکنند. اگر اطلاعات سرى آمریکا قادر مى شد پیام هاى ژاپنى ها را طى این 6 روز رهگیرى کند، در آن صورت نیروهاى آمریکایى ممکن بود پیشاپیش در مورد حمله به پرل هاربور مطلع شوند.این موفقیت اطلاعاتى براى ژاپن در حقیقت به معنى یک شکست براى ایالات متحده آمریکا بود.

نتیجه: شکست ها و موفقیت ها

على رغم پیشرفت هاى اعجاز انگیز در عرصه جاسوسى، ولى هنوز جوامع اطلاعاتى به شدت آسیب پذیرند.به چند نمونه در این باره توجه کنید:در طول سال هاى جنگ سرد، فقط دو کشور یعنى ایالات متحده آمریکا و اتحاد شوروى داراى سلاح هاى هسته اى بودند، اما در آغاز قرن بیست و یکم، تعداد کشورهاى داراى سلاح هسته اى احتمالا به 10 کشور بالغ مى شود. یک گزارش در 1999 به گنگره آمریکا تصریح کرده که تکثیر سلاح هاى هسته اى و گسترش آنها یک تهدید جدى براى آمریکا، نیروهاى نظامى آن کشور و براى منافع حیاتى آن در خارج است. این گزارش خواستار یک راهبرد جدید جاسوسى شده که هدف آن نه فقط پیشگیرى، بلکه مباررزه با تمام جنبه هاى تکثیر سلاح هاى هسته اى باشد.یک شکست دیگر: در 11 سپتامبر 2001، تروریست ها، هواپیماهاى کشورى را ربوده و به مرکز تجارت جهانى در نیویورک و ساختمان پنتاگون در واشنگتن. دى.سى. کوبیدند و هزاران نفر را به قتل رساندند. تروریست ها با سکونت در شهرهاى ایالات متحده آمریکا، ماه ها تدارک این حملات را دیده بودند، اما اطلاعات آمریکا هیچ گونه خبرى در مورد روش کار، برنامه زمان بندى یا محل حملات ارائه نداد. با این وصف نمى توان منکر موفقیت هاى دستگاه هاى اطلاعاتى شد.به عنوان مثال: خارجى ها مى توانستند به بازدید این دستگاه ها بیایند و آنها را تماشا کنند. مالکان این دستگاه ها فکرمى کردند که این دستگاه ها به حدى پیچیده هستند که هیچ کس نمى تواند فقط با نگاه کردن به آنها از سازو کارشان سر در بیاورد. آنها خبر از حافظه بسیار عجیب لوول نداشتند. لوول بعد از بازدید از یک دستگاه پارچه بافى اسکاتلندى، اطلاعات کافى آن را در مغز خود اندوخته کرد و سپس به یک جاى خلوتى دور از آن محل رفت و آنچه را در ذهن خود حفظ کرده بود، روى کاغذ رسم کرد، به طورى که این نقاشى، یک دستگاه پارچه بافى را به طور کامل نشان مى داد. لوول به بوستون بازگشت و با همکارى یک مکانیک توانست یکى از این طرح ها را عملى کند و به زودى دستگاه هایى از این نوع در آمریکا راه اندازى کرد که روزانه بالغ بر سى مایل (48 کیلو متر) پارچه تولید مى کردند.